اداره کل دیپلماسی عمومی و اطلاع رسانی سازمان انرژی اتمی ایران
شنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۹

خواب جديد اروپا براي ايران/ ادعاي نقض برجام توسط ايران
 
بيانيه جديد 3 كشور اروپايي درباره آنچه نقض جدي برجام توسط ايران عنوان كرده اند، چه پيامي دارد؟
5fb8bff482a4a_2020-11-21_10-51 بيانيه جديد 3 كشور اروپايي درباره آنچه نقض جدي برجام توسط ايران عنوان كرده اند، چه پيامي دارد؟
تروئيكاي اروپا در حالي كه به هيچ كدام از وعده هاي برجامي و تعهدات خود عمل نكرده، چهارشنبه گذشته در اقدامي عجيب با انتشار بيانيه اي عنوان كرد كه ايران با وجود حسن نيتي كه اروپا داشته مرتكب «نقض جدي» در توافق هسته اي شده است. در اين بيانيه كه خطاب به شوراي حكام آژانس بين المللي انرژي اتمي صادر شده است، انگليس، آلمان و فرانسه همچون گذشته صرفا نسبت به خروج آمريكا از برجام ابراز تاسف كرده و مدعي شده اند: «ما تحريم ها را به نحو پيش بيني شده در برجام رفع كرده و مضاف بر آن از طريق ايجاد سازوكار مالي اينستكس، تلاش هاي اضافي جهت مجاز كردن تجارت مشروع با ايران به كار بسته ايم.» سه كشور اروپايي در ادامه اين بيانيه عنوان كردند: «اكنون اهميت حياتي دارد كه ايران به سرعت اقداماتش را به عقب برگردانده و به پايبندي كامل برجام برگردد.»

توجيه بي تعهدي هاي گذشته
تروئيكاي اروپايي در شرايطي مدعي حسن نيت براي رفع تحريم ها شده كه تاكنون هيچ اقدامي در جهت عمل به تعهدات خود انجام نداده است. از زماني كه ترامپ به صورت يكجانبه ايالات متحده را از برجام كنار كشيد و زمينه براي اعمال تحريم هاي بيشتر فراهم شد اتحاديه اروپا وعده داد كه خسارات ناشي از اين اقدام آمريكا را جبران خواهد كرد، اما در اين مدت به جز لفاظي در حوزه تعهدات برجام، اقدامي در راستاي تعهدات خود انجام نداد و به واسطه ترس از واكنش آمريكا و از سوي ديگر در راستاي تحت فشار قراردادن جمهوري اسلامي ايران گام در مسير همراهي با سياست هاي ايالات متحده در حوزه برخورد با ايران برداشت. اتحاديه اروپا در حالي در سال هاي گذشته در لفظ، مدعي تعهد به برجام بود كه قدمي براي برداشته شدن تحريم هاي ايران برنداشت و از سوي ديگر با توجه به خروج شركت هاي اروپايي از ايران و محدوديت مراودات تجاري، در توجيه بي توجهي خود نسبت به اين رفتار شركت ها عنوان كرد كه هركدام از اين موسسات و كارتل هاي تجاري به صورت خصوصي اداره مي شود و دولت هاي اروپايي اقدامي در جهت اعمال نظرات خود مبني بر گسترش فعاليت اقتصادي، مالي و بانكي با ايران ندارند. طي اين مدت، لفاظي هاي پي درپي اتحاديه اروپا در مورد عمل به تعهدات برجام صرفا محدود به راه اندازي كانال مالي موسوم به اينستكس شد كه از زمان ارائه اين راهكار نيم بند تاكنون هيچ اقدام عملي در خصوص اجرايي كردن آن صورت نگرفت و اما و اگرهايي آوردند كه اگر بنا بر اقدام عملي در اين زمينه باشد موضوع صرفا درحد ارائه كمك هاي بشردوستانه و دارويي و همچنين دادن وام به ايران خواهد بود. اروپايي ها حتي به اين وعده نيز عمل نكردند و با توجه به شيوع بيماري كرونا و درگيري شديد ايران با اين موضوع از ارائه كمك هاي دارويي به ايران خودداري كردند.
اروپا به دنبال تحت فشار قرار دادن ايران است
به دليل همين بدعهدي ها، ادعاهاي فعلي اروپا مبني بر حسن نيت براي رفع تحريم ها به هيچ وجه با واقعيت همخواني ندارد.
در همين زمينه، منصور حقيقت پور، كارشناس مسائل بين الملل مي گويد: اروپاييان به دليل عهدشكني در اجراي تعهدات شان مطابق برجام حق اظهارنظر و ابراز نگراني از كاهش تعهدات ايران را ندارند.
وي تاكيد مي كند: اروپا هم بعد از آمريكا به وظايف خود مطابق برجام عمل نكرد و تحريم هاي خودسرانه آمريكا عليه ايران، موجب كنترل رفتار اروپا شد. بنابراين آنها نيز به اندازه آمريكا در جرايمي كه اين كشور عليه ايران مرتكب شده و باعث فشار به مردم كشور شد شريك هستند.
حقيقت پور مي افزايد: به نظر مي رسد كه اروپا در حال وارد كردن فشار بر ايران است تا كشورمان را مجبور به انجام اقداماتي كند. اين در حالي است كه ايران قبل از اين اتفاقات به صورت داوطلبانه اقداماتي را انجام داده بود اما آنها حتي به واسطه اينستكس نيز منفعتي را شامل حال ايران نكردند.
اين كارشناس مسائل بين الملل مي گويد: آمريكا در اين مدت با بلندگو عليه ايران عمل كرده و فشار حداكثري وارد مي كند اما اروپاييان آرام و بي صدا عمل مي كنند. به عبارتي همان جنايات آمريكا را بدون هياهو انجام مي دهند.
اميد به عقب نشيني ايران از مواضع منطقه اي
جمهوري اسلامي ايران در طول چهار دهه بعد از پيروزي انقلاب تاكنون در برابر سياست هاي سلطه جويانه غرب ايستادگي كرده و همين مساله جزو دغدغه هاي غربي ها به شمار مي رود. انعقاد قرارداد برجام گرچه از سوي ايران با هدف نشان دادن حسن نيت به جامعه جهاني مبني بر صلح آميزبودن فعاليت هاي هسته اي بود اما در نقطه مقابل غربي ها گمان مي كردند كه با انعقاد اين توافق جايگاه ايران در عرصه منطقه اي، افت خواهد كرد، اما باتوجه به تاكيد جمهوري اسلامي مبني بر حمايت از محور مقاومت و اقتدار روزافزون بين المللي ايران در عرصه منطقه اي و فرامنطقه اي، اروپايي ها به اين نتيجه رسيدند كه محدودبودن توافق به ايران در حد تعهدات برجامي نمي تواند اهداف آنها را تامين كند و بايد زمينه براي اعمال برجام هاي دوم و سوم هم فراهم شود. ازاين رو گرچه در لفظ و بيان مدعي پايبندي به برجام بودند اما درعين حال همراهي هاي پيدا و پنهاني با سياست فشار حداكثري آمريكا داشتند. همگامي با تحريم هاي ظالمانه آمريكا از سوي اروپا در حالي صورت گرفت كه آنها گمان داشتند درصورت نتيجه بخش بودن اين فشارها، ايران مجبور به عقب نشيني از مواضع خود خواهد بود. تصوري كه البته تاكنون در سايه مقاومت مردم ايران تحقق پيدا نكرده است. با اين وصف اميد به نتيجه بخش بودن فشارهاي حداكثري آمريكا حتي در آستانه رفتن ترامپ در كاخ سفيد و اميد به موثربودن وعده هاي ترامپي مبني بر افزايش فشار و تحريم ايران به صورت هفتگي باعث شده اروپايي ها بار ديگر اميد به عقب نشيني ايران داشته باشند.
زمينه سازي براي بازگشت بي هزينه آمريكا به برجام
گرچه برجام هم از نظر اروپا و هم از نظر آمريكا توافقي ايده آل براي تضعيف جايگاه ايران نبود اما درعين حال آنها معتقد بودند با اجرايي شدن اين توافق مي توان بيش از گذشته ايران را تحت فشار قرار داد و حتي زمينه كاهش اقتدار ايران در عرصه منطقه اي و توقف فعاليت هاي موشكي جمهوري اسلامي را فراهم آورد. از اين رو، گرچه آمريكا از اين توافق خارج شد اما با اين وصف، يكي از اهداف اتحاديه اروپا از حفظ ظاهري برجام، اميد به بازگشت مجدد آمريكا به اين توافق بود. در چنين شرايطي باتوجه به انتخاب بايدن و گماني زني هايي مبني بر احتمال بازگشت آمريكا به برجام، اروپايي ها بيش از گذشته نسبت به حفظ برجام اميدوار شدند. گرچه به رغم حرف و حديث هايي كه در عرصه سياسي در مورد احتمال بازگشت آمريكا به برجام در دوره بايدن مطرح مي شود اما با اين وصف، تحقق آن به راحتي ميسر نخواهد بود و در گيرودار مباحث حقوقي و تعاملات ميان دولت آمريكا و كنگره گرفتار خواهد شد. از اين رو قابل پيش بيني است كه حتي در صورت تمايل بايدن به بازگشت آمريكا به برجام، تحقق اين تصور در زمان نزديك ميسر نيست چون به هر صورت بعد از خروج برجام آمريكا فشارها و تحريم هاي بيشتري را به واسطه خروج از برجام عليه ايران اعمال كرده و لغو اين تحريم ها در كوتاه مدت بعيد به نظر مي رسد.

گرچه برجام هم از نظر اروپا و هم از نظر آمريكا توافقي ايده آل براي تضعيف جايگاه ايران نبود اما درعين حال آنها معتقد بودند با اجرايي شدن اين توافق مي توان بيش از گذشته ايران را تحت فشار قرار داد

از اين رو اروپايي ها قصد انداختن توپ به زمين ايران را دارند تا در صورت بازگشت احتمالي آمريكا، ايران بدون گرفتن هرگونه امتيازي به اجراي كامل تعهدات برجامي خود بازگردد و برجام عملا از حالت احتضار درآمده و احيا شود.
سعدا... زارعي، كارشناس مسائل بين الملل در اين باره در گفت وگويي با بيان اين كه اروپا همواره به دنبال نگه داشتن ايران در برجام بوده است، مي گويد: اكنون كه صحبت از پيروزي بايدن در انتخابات رياست جمهوري آمريكا و لزوم تعهد اين كشور به تعهدات برجامي و لغو تحريم ها عليه ايران مي شود، اروپا يك گام به جلو گذاشته و صحبت از عملي شدن تعهدات ايران مي كند.
زارعي با بيان اين كه كاهش تعهدات ايران در راستاي برجام بوده و با متن آن مطابقت مي كند، مي افزايد: اروپا با اين انگاره كه مسائل وارد فضاي جديد مي شود، مطالبه اي را روي ميز قرار داده است تا ايران از مطالبه لغو تحريم ها از سوي آمريكا كوتاه آمده و يك پله به عقب برگردد و بگويد حاضر به مذاكره جديد هستيم. وي مي گويد: در شرايط فعلي ايران تاكيد مي كند شرط پذيرش ورود آمريكا به برجام لغو تحريم هاست كه اين مطالبه مهمي است و زياده خواهانه نيست.
زارعي با بيان اين كه سرپوش گذاشتن اروپا بر عدم انجام تعهداتش موضوع جديدي نيست، مي گويد: در حال حاضر نيز آنها يك گام به جلو گذاشته و به دنبال متهم كردن ايران هستند.
زارعي با اشاره به تصميم اروپايي ها براي گسترش برجام به حوزه هاي موشكي و منطقه اي ايران مي گويد: فضاي داخلي ايران موجب شكل گيري چنين انتظاراتي از سوي اروپا شده است. به اين معنا كه طي روزهاي اخير و بعد از مشخص شدن راي آوردن بايدن، بعضي از مسؤولان ما نغمه مذاكره را مطرح كردند. به اين ترتيب اروپاييان تلقي كردند ايران به شدت در پي انجام مذاكره است و به همين دليل اروپا يك گام به جلو آمد.
تمايل اروپا به تحريم بيشتر ايران
اروپايي ها گرچه از پايبندي به برجام حرف مي زنند اما شواهد تاكنون نشان داده آنها همچنان در اعمال تحريم هاي بيشتر عليه ايران با آمريكا همگام هستند، اما راهكارها و تكنيك هاي آنها با آمريكايي ها متفاوت است. انتشار اين بيانيه و اتخاذ چنين موضع شديدي عليه ايران نسبت به كاهش تعهدات برجامي از اين منظر هم قابل تحليل است كه با توجه به انتشار شايعات و گمانه هايي پيرامون احتمال بازگشت آمريكا به برجام و محتمل بودن كاهش تحريم ها، اروپايي ها مي خواهند دست پيش را بگيرند تا زمينه براي ادامه و اعمال فشارها بيش از گذشته فراهم شود.
امتيازگيري از ايران و آمريكا
اتحاديه اروپا بدون اين كه اقدامي در حوزه برجام انجام دهد اما با اين حال گمان مي كند با اعمال فشار روي ايران و انتشار بيانيه هاي تند مي تواند در چنين شرايطي از جمهوري اسلامي امتياز بگيرد. البته در اين مقطع شايد گمان مي كنند مخالفتشان با تحريم تسليحاتي آمريكا جزو اقداماتي است كه مي توانند از آن به عنوان دادن يك امتياز مثبت به ايران بهره برداري كنند. از سويي ديگر بايد به اين نكته هم توجه داشت كه اروپايي ها در حوزه برجام و ساير توافقات بين المللي كه عمدتا در حوزه منطقه اي صورت مي گرفت، عملا استقلال رأي نداشتند و بيشتر تابع سياست هاي آمريكا بودند. در چنين شرايطي در صددند با اتخاذ چنين مواضعي هم از ايران امتياز بگيرند و هم به تيم ترامپ در ماه هاي آخر فعاليتش و هم به دولت آينده آمريكا نشان دهند كه نسبت به تحولات آتي از جمله موضوعات هسته اي ايران و مباحث منطقه اي، استقلال راي بيشتري دارند.
بر همين اساس الهام امين زاده، استاد حقوق دانشگاه تهران رفتار اروپايي ها را قابل پيش بيني مي داند و مي گويد: اروپايي ها سعي مي كردند از يك سو خود را از رفتارهاي هيجاني ترامپ موقع خروج از تعهدات بين المللي دور نگه دارند و از سويي ديگر با توجه به احتمال روي كار آمدن بايدن در حركتي پيشدستانه امتيازات بيشتري از ايران بگيرند.
به گفته وي، اظهارات دستگاه ديپلماسي ايران مبني بر اشتياق به انجام تعهدات در چنين شرايطي، بسيار زودهنگام بود و از همين منظر اروپايي ها سعي كردند با توجه به اين اظهارات، بيانيه هايي تند عليه جمهوري اسلامي ايران در خصوص كاهش تعهدات برجامي صادر كنند. اين در حالي است كه اساسا اروپايي ها به هيچ يك از تعهدات خود عمل نكردند.
اين استاد حقوق دانشگاه در گفت وگو با جام جام خاطرنشان مي كند: مسؤولان دستگاه ديپلماسي بايد با دقت كامل اوضاع اتحاديه اروپا و آمريكا را رصد و از هرگونه اظهارات زودهنگام پرهيز كنند. در چنين شرايطي با توجه به شواهد گذشته، احتمال مي رود با روي كارآمدن بايدن، اتحاديه اروپا با گروه دموكرات در اتخاذ سياست سختگيرانه و اعمال فشار بيشتر عليه ايران هماهنگي بيشتري داشته باشد.

واكنش ايران به بيانيه اروپا
سعيد خطيب زاده، سخنگوي وزارت خارجه در واكنش به بيانيه سه كشور اروپايي انگليس، آلمان و فرانسه در خصوص همكاري هاي جمهوري اسلامي ايران با آژانس بين المللي انرژي هسته اي، ضمن محكوم كردن اين مواضع غيرمسؤولانه عنوان كرد: از سه كشور اروپايي انتظار مي رود به جاي فرافكني سياسي، در جهت پايبندي كامل به تعهداتشان طبق برجام و مصوبات كميسيون مشترك اقدام كنند و به اجراي كامل برجام برگردند.
سخنگوي وزارت خارجه افزود: فعاليت هاي صلح آميز هسته اي جمهوري اسلامي ايران كاملا در چارچوب قوانين بين الملل و كاملا قانوني و مشروع بوده و بر اساس حقوق ذاتي لاينفك كشورها دنبال مي شود. خطيب زاده در ادامه عنوان كرد: با خروج ايالات متحده از برجام و اعمال مجدد تحريم ها و تداوم بدعهدي اروپا در زمينه انتفاع اقتصادي ايران از رفع تحريم هاي تعهد شده در برجام، جمهوري اسلامي ايران طبق بندهاي 26 و 36 برجام گام هاي هسته اي را برداشته است كه كاملا منطبق با برجام است و همواره تاكيد داشته است كه در صورت اجراي كامل برجام از سوي طرف هاي مقابل، بازگشت پذير خواهندبود.

باز كردن راه براي برجام هاي ديگر
موضوع بازگشت آمريكا به برجام يكي از مباحثي است كه محل اختلاف نظر ميان كارشناسان سياسي، مقامات دولتي و صاحب نظران عرصه روابط بين الملل است. اين كه آمريكا به برجام برگردد در حد گمانه زني است و البته در همين حد هم اما و اگرهايي را مطرح مي كنند. با توجه به اظهارنظرهاي مقامات سياسي آمريكا به نظر مي رسد كه حتي اگر بحث بازگشت آمريكا به برجام هم مطرح باشد، اما در عين حال اين بازگشت مثل حضور ايالات متحده به برجام در گذشته نخواهد بود. چندي پيش بود كه جو بايدن حتي قبل از انتخابات درباره بازگشت آمريكا به برجام گفته بود بايد توافق هسته اي به ساير حوزه ها هم گسترش پيدا كند.
مراجعه به برخي اظهارات و يادداشت هاي اين نامزد انتخابات رياست جمهوري آمريكا در رسانه هاي مشهور آمريكايي حاكي از اين است كه وي به هر صورت مثل ديگر اسلاف خود همچنان ايران را دشمن اصلي آمريكا در عرصه منطقه اي مي داند و در حوزه هايي مثل حقوق بشر به روايت غربي و نفوذ منطقه اي ايران و اقتدار موشكي جمهوري اسلامي مثل جمهوريخواهان فكر مي كند. داشتن چنين مواضعي البته صرفا به مقامات سياسي آمريكا يا چهره هاي موثر حزب دموكرات يا جمهوريخواه محدود نيست، بلكه اروپايي ها هم در اين نوع موضعگيري ها مثل آمريكايي ها فكر مي كنند. در همين زمينه، اظهارات هايكو ماس، وزيرخارجه آلمان در خصوص برجام پس از انتخاب بايدن هم قابل توجه است. به گفته وي، موضوع برجام صرفا بر توانايي هسته اي ايران تاكيد دارد و البته اين ناكافي است، چون ايران با اين توافق به توسعه برنامه موشكي بالستيك خود پرداخته و اين مساله خطري براي اسرائيل و كشورهاي منطقه محسوب مي شود. همچنين وزير خارجه آلمان از موضع ايران در عراق و سوريه ابزار نارضايتي كرده است. به نظر مي رسد اين اظهارات نشان مي دهد اين مقام اروپايي هم مثل همتايان آمريكايي خود قائل به اعمال فشار بيشتر بر ايران است تا علاوه بر پايبندي هر چه بيشتر به برجام هسته اي، اين توافق به ساير حوزه ها نيز گسترش يابد و اين موضع را مي توان موضع مشترك اروپا و آمريكا در مورد ايران دانست.
منبع خبر:
خبر فوری
   تاریخ: ۱۱:۰۹ - ۰۱/۰۹/۱۳۹۹   بازدید: ۱۳