اداره کل دیپلماسی عمومی و اطلاع رسانی سازمان انرژی اتمی ایران
شنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۹

«پايان تحريم تسليحاتي، كجاي ماجراست؟»
 
ساعت 24-در شرايطي كه براساس تقويم تدويني براي به سرانجام رسيدن مفاد موافقتنامه هسته اي جمهوري اسلامي ايران با جامعه بين المللي در بيست و هفتم مهر ماه، تاريخ انقضاي تحريم هاي تسليحاتي سازمان ملل عليه ايران فرا مي رسد و طي آن وارد فصل پاياني قرارداد پر فراز و نشيب برجام مي شويم، تلاش هاي چند ماهه ...
خبر ساعت 24-در شرايطي كه براساس تقويم تدويني براي به سرانجام رسيدن مفاد موافقتنامه هسته اي جمهوري اسلامي ايران با جامعه بين المللي در بيست و هفتم مهر ماه، تاريخ انقضاي تحريم هاي تسليحاتي سازمان ملل عليه ايران فرا مي رسد و طي آن وارد فصل پاياني قرارداد پر فراز و نشيب برجام مي شويم، تلاش هاي چند ماهه اخير دولت ايالات متحده براي جلوگيري از اجرايي شدن موضوع لغو تحريم هاي تسليحاتي ايران با ناكامي هاي تحقيرآميزي براي دونالد ترامپ و وزير خارجه اش مواجه بوده و عدم همراهي بقيه اعضاي گروه كشورهاي پنج به علاوه يك با واشنگتن و همسويي اروپايي ها با جمهوري اسلامي ايران، شرايط بي بديلي را در صحنه آرايي مناسبات بين المللي ترسيم كرده است.

در شهريور ماه گذشته شوراي امنيت سازمان ملل متحد يك بار ديگر به قطعنامه پيشنهادي امريكا عليه ايران در ممانعت از لغو تحريم هاي تسليحاتي پاسخ مثبت نداد و 13 عضو اين شورا با قاطعيت تمام مخالفت خود را با ابتكار امريكا ابراز كردند. البته امريكايي ها با توجه به شرايط بين المللي در قبال اقدامات يكجانبه خود در نظر داشتند راسا سازمان ملل متحد را مجبور كنند كه تحريم هاي تحميلي عليه ايران را كه از قبل از تحقق برجام برقرار شده بود مجددا برقرار كنند.
دونالد ترامپ كه به گفته كليه اعضاي برجام، پس از خروج از موافقتنامه هسته اي، حق توسل به مكانيسم هاي پيش بيني شده در برجام را از خود سلب كرده بود، تلاش هاي فراواني به عمل آورد تا هم پيمانان اروپايي اش را در اين مسير غير قانوني و غيرحقوقي با خود همراه كند ليكن3 كشور آلمان، فرانسه و انگليس در بيست و هشتم شهريورماه گذشته در بيانيه مشتركي پيشاپيش به ابتكار و قطعنامه پيشنهادي واشنگتن پاسخ داده و تاكيد كردند كه هرگونه تصميم يا اقدامي براي برقراري تحريم هاي سازمان ملل عليه ايران فاقد وجاهت قانوني بوده و كشوري كه از برجام خارج شده، حق بهره گيري از روش ها و مكانيسم هاي در نظر گرفته شده در اين موافقتنامه بين المللي را نخواهد داشت.
رييس جمهور امريكا در عكس العمل به شرايط به وجود آمده در چارچوب سياست هاي يكجانبه گرايي خود در اول مهر ماه گذشته فرماني صادر كرد كه ضمن برقراري تمامي تحريم هاي سازمان ملل عليه ايران اجازه مي دهد، مجازات هاي اقتصادي شديد عليه تمامي كشورها، شركت ها يا اشخاص حقيقي و حقوقي كه در مشاركت، تامين، فروش يا انتقال سلاح متعارف به جمهوري اسلامي ايران مبادرت كنند، اعمال شود. واشنگتن در همين چارچوب اولين اقدامات به اصطلاح تنبيهي خود را عليه وزارت دفاع جمهوري اسلامي ايران به دليل به اصطلاح عدم رعايت تحريم هاي سازمان ملل اعلام كرد.
در عكس العمل به اقدامات اعلام شده ايالات متحده عليه جمهوري اسلامي ايران به نظر مي رسد كه اين بار كشور با راهبردي همسوتر با حال و هواي تحولات بين المللي از توسل به اقدامي كه فرصت و بهانه جويي ترامپ و همراهان منطقه اي اش را مهيا كند، دوري جسته و فضا را براي تحركات بين المللي معارض ترامپ و يكجانبه گرايي ايالات متحده بيشتر فراهم كرد. در نهمين جلسه ويديوكنفرانسي شوراي امنيت سازمان ملل كه در واقع آخرين جلسه بررسي روند پيشرفت قطعنامه 2231 تا پيش از فرا رسيدن تاريخ انقضاي تحريم هاي تسليحاتي ايران در بيست و هفتم مهر ماه بود، خانم رزماري دي كارلو معاون سياسي دبير كل سازمان ملل پيرامون چگونگي اجراي قطعنامه 2231 خاطرنشان كرد كه از منظر سازمان ملل متحد توافق هسته اي ايران همچنان بهترين وسيله براي تضمين صلح خواهد بود به گفته او موافقتنامه امضا شده در سال 2015 و تصويب آن توسط قطعنامه 2231 در شوراي امنيت عنصري حياتي براي معماري جهان مبتني بر عدم اشاعه هسته اي و امنيت منطقه اي و جهاني است. معاون سياسي دبير كل در گزارش خود اضافه كرد كه خروج امريكا از برجام در سال 2018 تحميل مجدد تحريم هاي امريكايي و تصميم واشنگتن در عدم تمديد تجارت نفت با ايران تاسف بار بوده است.
البته معاون سياسي دبير كل از اينكه جمهوري اسلامي ايران هم در اين دوران براساس اعلام آژانس انرژي اتمي وين، ذخيره اورانيوم با غناي ضعيف خود را افزايش و فعاليت هاي گروه تحقيق و توسعه هسته اي را گسترش داده است، ابراز تاسف كرد و از ايران خواست در پاسخ به نگراني كشورهاي مختلف در خصوص عبور از محدوديت هاي مندرج در پيوست «بي» قطعنامه 2231 اجراي كامل بر جام را در دستور كار داشته باشد. خانم دي كارلو در گزارش خود به اطلاعاتي كه از كشورهاي استراليا، رژيم اسراييل و عربستان سعودي در مورد انتقال ادعايي اسلحه و تجهيزات ايراني دريافت كرده بود هم اشاراتي داشت.
در نگاه به شرايط پيش رو و بازيگراني كه در مراحل مختلف برجام در 5 سال گذشته به ويژه پس از خروج امريكا با توسل به سياست فشار حداكثري واشنگتن عليه ايران ايفاي نقش كرده اند، ارزيابي هريك از مراحل، فرصت ها و چالش هايي را به همراه داشته كه انقضاي تاريخ تحريم هاي تسليحاتي، تنها گوياي بخشي از سايه روشن هاي اين روند است.
دونالد ترامپ در شروع رياست جمهوري خود و جهت توجيه سياست خروج از برجام و سرنوشت تحريم ها عليه ايران به اروپايي ها و سران اتحاديه اروپايي وعده داده بود كه ايران طي يكي، دو ماه در برابر تحريم ها به زانو درخواهد آمد. حدود 4 سال از آن تاريخ گذشته است، اروپا همچنان بر سر بر جام با امريكا فاقد اشتراك مواضع و داراي اختلاف بوده و در راي گيري هاي دوگانه شوراي امنيت در مورد قطعنامه يكجانبه امريكا در برقراري تحريم ها عليه ايران با واشنگتن همسو نشده است.
بررسي اينكه راهبرد ديپلماسي كشور در 4 سال گذشته در قبال عملكرد و مواضع اروپاي همسو با ايران و امريكاي متوسل به سياست فشار حداكثري چگونه بوده، موضوعي است كه مي تواند براي ارزيابي توازن قوا در غرب پس از روي كار آمدن رييس جمهور آينده امريكا و مناسبات دو سوي آتلانتيك حائز اهميت باشد. از نگاه سلبي به شرايط 4 سال اخير و تاب آوري كشور و مردم در مقابل زورگويي ها و يكجانبه گرايي هاي ترامپ و امريكا با آنچه واشنگتن درصدد دستيابي به آن و عمل به وعده هايش براي رسيدن به توافقي با ايران در موضوع هسته اي كه بهتر از توافق اوباما با ايران باشد، فاصله قابل ملاحظه را مي توان احصا كرد كه مختصات آن با تفاوت هايي مورد اجماع قالب كنشگران در اين حوزه و حوزه موضوعات مربوط به منافع ملي است.
ليكن از منظر ايجابي و در آنچه مربوط به تفاوت ديدگاه هاي اروپاي واحد با يكجانبه گرايي ها و خودرايي هاي ترامپ در قبال تحولات بين المللي و مناسبات با جمهوري اسلامي ايران است همواره با مستمسك قرار دادن خلف وعده ها و ناكارآمدي هاي اروپا در اجراي تعهدات و مسووليت هاي برجامي آنها كه در جاي خود استدلالي صحيح نيز هست از كنار فرصت هاي نه چندان فراواني كه امكان فراهم سازي اندك فضاي تنفسي و كاستن از فشارهاي حداكثري را نيز مهيا مي كرد، عبور كرده و همچون هميشه كارها به دقيقه90 موكول شده است.
اگرچه اروپا در موضوع توسل به مكانيسم موسوم به «ماشه» و بازگشت يكجانبه تحريم هاي بين المللي عليه ايران با ايالات متحده همراه نبوده و مخالفت خود را رسما ابراز داشته است ليكن در موضوعاتي همچون توان موشكي و نفوذ منطقه اي ايران اگر همراه بودن اروپا و امريكا را كافي ندانيم، لازم است مدعي شويم كه اروپايي ها از امريكا جلوتر هم بوده اند.
البته همسويي اروپا با جمهوري اسلامي ايران در مقابله با يكجانبه گرايي هاي امريكا عليه كشورمان، ممكن است در انتخابات آتي ايالات متحده به عنوان يك عنصر جايگاه نقش آفريني داشته باشد. زيرا دل خوش بودن به اينكه با بازگشت دموكرات ها و جو بايدن به كاخ سفيد، بازگشت امريكا به بر جام نيز فرصتي است كه سياست فشار حداكثري امريكا تعادل بخش خواهد بود، بيشتر به تصوير مي ماند كه امضاي برجام با دموكرات ها هم مي توانست در اوج شور و شوق بين المللي به تحقق جايگاه واقعي و حقيقي جمهوري اسلامي ايران در صحنه منطقه اي و بين المللي منافع كشور عينيت بدهد.
تغيير در شرايط اجماع فعلي بين المللي عليه يكجانبه گرايي ترامپ در قبال ايران با خروج «بي مساله» او از كاخ سفيد، فعليتي است كه اگر به تعبير آن دلبسته و محاسباتي شده باشد بايد پاسخگوي سوالات فراوان و بعضا بي پاسخي بود كه پس از امضاي برجام در دوران قبل و بعد از اوباما در ذهنيت و تصورات افكار عمومي براي بهره مندي اقتصاد كشور از امتيازات برجام به وجود آمد كه شرايط اقتصادي امروز كشور تصوير پيشروي بخشي از آنهاست.
چنانچه لغو تحريم هاي تسليحاتي سازمان ملل متحد ‏وفق برجام به روال طبيعي خود اتفاق بيفتد و ايران از شمول اين تحريم ها خارج شود جداي از اينكه قطعا و بدون هيچ گونه شك و شبهه اي، دستاوردي فراموش نشدني براي مقاومت عليه سياست هاي فشار و يكجانبه گرايي هاي امريكا عليه كشورمان محسوب خواهد شد و براي آن بايد جايگاه و پايگاه خاصي منظور كرد بايد ديد در صحنه عمل چه تبعاتي را به دنبال خواهد داشت.
اگر از معدود تجارت اسلحه و خريد سلاح از روسيه و چين را كه بايد در شرايط خاص براي آنها تعريف مشخصي ارايه كنيم، بگذريم آيا پس از استقرار جمهوري اسلامي ايران، كشورهاي غربي اعم از اروپايي و... اروپايي به راحتي حاضر بوده اند به صورت علني و رسمي با ايران معامله تسليحات انجام دهند يا اينكه در هر مقطعي به بهانه هاي مختلف از ورود به اين موضوع پرهيز كرده و سرانجام آن شرايط نيز خوشبختانه به تصميم كشور براي خودكفايي داخلي تامين نيازها براساس توانايي ها و مقدورات ملي و ميهني منتهي شد.
همچنين روسيه و چين به رغم ابراز تمايل براي مناسبات نظامي با ايران پس از ملغي شدن تحريم تسليحاتي سازمان ملل متحد عليه ايران، نيم نگاهي هم به روابط پر سود خود با اعراب خليج فارس داشته كه در اين بين عربستان سعودي با 65 ميليارد دلار خريد تسليحاتي ساليانه و حدود 5 برابر بودجه دفاعي جمهوري اسلامي ايران مورد توجه سوداگران سلاح است. ضمن آنكه امريه ترامپ در مورد تحريم تسليحاتي ايران حكايت از آن دارد كه هر شخص حقيقي و حقوقي كه با ايران تجارت كند از سوي خزانه داري امريكا تحت تحريم هاي ثانويه اقدامات تنبيهي قرار خواهد گرفت.
بنابراين فارغ از هرگونه نتيجه و دستاوردي كه ممكن است از رهگذر روند عادي خاتمه مرحله اي از برجام كه پايان تحريم تسليحاتي كشور خواهد بود و في نفسه بسي بزرگ و افتخارآفرين است، كسب شود در فرا روي ما تحولات چشمگيري در شرف تكوين است كه غفلت و عبور از از آنها توجيه محكمه پسندي نخواهد داشت.

منبع: روزنامه اعتماد
منبع خبر:
ساعت ۲۴
   تاریخ: ۰۹:۵۸ - ۲۷/۰۷/۱۳۹۹   بازدید: ۸