اداره کل دیپلماسی عمومی و اطلاع رسانی سازمان انرژی اتمی ایران
شنبه ۳ آبان ۱۳۹۹

پايان تحريم تسليحاتي ايران
 
بامداد يكشنبه 27 مهرماه تحريم هاي تسليحاتي شوراي امنيت درست پنج سال پس از پذيرش برجام و برپايه آنچه ايران و كشورهاي بزرگ در قطعنامه 2231 توافق كرده بودند، به پايان رسيد.
پايان تحريم تسليحاتي ايران مريم سالاري خبرنگار ديپلماسي
بامداد يكشنبه 27 مهرماه تحريم هاي تسليحاتي شوراي امنيت درست پنج سال پس از پذيرش برجام و برپايه آنچه ايران و كشورهاي بزرگ در قطعنامه 2231 توافق كرده بودند، به پايان رسيد.

اين تحريم ها در شرايطي پس از گذر بيش از يك دهه به پايان راه خود رسيد كه مقام هاي امريكايي براي ممانعت از لغو اين تحريم ها طي ماه ها و هفته هاي گذشته با كوبيدن بر طبل ايران هراسي كشورهاي طرف توافق هسته اي را به عدم پايبندي به تعهدات برجامي شان ترغيب كرده بودند و در عين حال نفوذ و تأثيرگذاري ايران را كه با هزينه نظامي بسيار كمتر و تكيه بر دانش نظامي بومي خود؛ نبض مبارزه با گروهك هاي تروريستي را در منطقه در دست گرفته بود، زير تيغ انتقاد بردند.
راه پرپيچ و خم تحريم
موضوع تحريم تسليحاتي ايران نخستين بار 13 سال پيش و در بحبوحه اختلافات ايران و قدرت هاي غربي بر سر برنامه هاي هسته اي مطرح شد. اختلافاتي كه با گذر زمان هر روز ابعاد عميق تري مي يافت و به موازات آن شوراي امنيت در قطعنامه هايي كه عليه ايران تصويب مي كرد، علاوه بر ممنوعيت خريد و فروش سلاح هسته اي كه يك ممنوعيت مشترك براي كشورها بود، خريد و فروش سلاح هاي متعارف را هم در ارتباط با ايران ممنوع مي كرد. به اين ترتيب تا پيش از حاصل شدن توافق هسته اي، شوراي امنيت چند قطعنامه متوالي را عليه ايران به تصويب رساند كه مفاد همه اين قطعنامه ها ذيل ماده 41 منشور ملل متحد قرار مي گرفت و در صورت مورد نقض قرار گرفتن، تحريم هاي اقتصادي گسترده اي را علاوه بر تحريم هاي مربوط به مسأله هسته اي اعمال مي كرد. قطعنامه 1696 شوراي امنيت (9 مرداد 1385)، قطعنامه 1737 شوراي امنيت (2 دي 1385)، قطعنامه 1747 شوراي امنيت (4 فروردين 1386)، قطعنامه 1803 شوراي امنيت (13 اسفند 1386)، قطعنامه 1835 شوراي امنيت (6 مهر 1387) و قطعنامه 1887 شوراي امنيت (2 مهر 1388) از جمله قطعنامه هايي بود كه پس از بالا گرفتن غائله ايران و قدرت هاي بزرگ بر سر فعاليت هاي هسته اي ايران و ارجاع اين پرونده از شوراي حكام آژانس بين المللي انرژي اتمي به شوراي امنيت به تصويب رسيد و علاوه بر ايجاد محدوديت هاي گسترده براي فعاليت هسته اي ايران، خدمات مرتبط با عرضه، فروش، انتقال، ساخت، يا استفاده از اقلام مربوط به تسليحات نظامي و موشكي را هم با ممنوعيت رو به رو مي كرد.
نقطه اوج ممنوعيت ها
نقطه اوج اين محدوديت ها و فشار عليه ايران، قطعنامه 1929 شوراي امنيت (19 خرداد1389) بود كه تحريم هاي تسليحاتي ايران بر پايه آن به شديدترين مرحله خود رسيد. شوراي امنيت به موجب بند 8 اين قطعنامه همه كشورها را ملزم كرد تا «از تدارك، فروش يا انتقال مستقيم يا غيرمستقيم هرگونه تانك رزمي، خودروهاي زره پوش نبرد، دستگاه هاي توپخانه با كاليبر بالا، هواپيماهاي جنگي، هليكوپترهاي ويژه حمله، كشتي هاي جنگي، موشك يا سامانه هاي موشكي» يا مواد مربوط به آنها مشتمل بر قطعات يدكي، به هر طريق، جلوگيري كنند. همچنين همه كشورها بايدي از ارائه آموزش فني، خدمات مربوط به منابع مالي، مشاوره يا خدمات يا هرگونه كمك در ارتباط با تحويل، فروش، انتقال، تدارك، ساخت، نگهداري يا كاربرد اينگونه تسليحات يا وسايل مربوط به ايران جلوگيري كنند. بند 9 همين قطعنامه هم مقرر مي كرد كه ايران نبايد هيچ گونه فعاليتي در ارتباط با موشك هاي بالستيك قادر به حمل و انتقال سلاح هاي هسته اي، مشتمل بر فناوري پرتاب موشك هاي بالستيك داشته باشد و همه كشورها بايد از انتقال فناوري يا كمك فني در رابطه با چنين فعاليت هايي به ايران خودداري كنند.
همه قطعنامه هاي پيش گفته تحت دو ماده 41 و 42 فصل 7 منشور سازمان ملل قرار داشتند و شوراي امنيت طبق ماده 42 از اين امكان برخوردار شد كه انواع مجازات هاي مختلف را كه قبلاً ذيل ماده 41 اعمال كرده و از آن نتيجه نگرفته بود، بر اساس ماده 42 اعمال كند. يعني سازمان ملل در قطعنامه 1929 نه تنها ايران را موظف به تعليق كليه برنامه هاي هسته اي خود كرد بلكه كليه فعاليت هاي متعارف برنامه موشكي ايران را هم به آن ضميمه كرد. مفادي در قطعنامه 1929 تعيين شد كه دست كشورهايي را كه نسبت به ايران سوءنيت داشتند، باز مي گذاشت تا بتوانند در مواقع لازم از نيروي نظامي هم استفاده كنند. در واقع اين قطعنامه به كشورها مي گفت در مواردي كه نسبت به رعايت مفاد قطعنامه مذكور از سوي ايران ظن دارند، مي توانند و حق دارند كه از هر ابزاري از جمله ابزار نظامي عليه آن استفاده كنند. اين قطعنامه براي همه كشورها راه بهانه گيري را جهت استفاده از نيروي نظامي و قهري عليه ايران باز گذاشته و مسير را براي رويدادهاي بسيار خطرناك هموار كرده بود. بسياري از تحريم هاي يكجانبه و چندجانبه اي كه كشورها عليه كشورمان اعمال كردند، مستند و متكي بر قطعنامه هايي چون قطعنامه 1929 بود.
ابطال همه تحريم هاي تسليحاتي
با تمام شدن غائله ايران و قدرت هاي بزرگ بر سر برنامه هاي هسته اي و به ثمر رسيدن برجام، قطعنامه 2231 در 29 تيرماه 1394 در تأييد مفاد اين تفاهم بزرگ به تصويب شوراي امنيت رسيد كه حكم مي داد همه قطعنامه هاي پيشين كه تحريم هاي گسترده اي را عليه برنامه هسته اي و مناسبات مالي، بانكي و ارتباطي ايران ايجاد كرده بود، مشروط به اجراي مفاد برجام از سوي ايران لغو شود. اين در حالي بود كه بند پنجم پيوست دوم اين قطعنامه موعدي 5 ساله را براي لغو تحريم هاي تسليحاتي ايران در نظر گرفت تا بعد از 5 سال از زمان دستيابي به برجام محدوديت هاي درج شده در اين بند از جمله محدوديت تجهيز، فروش يا انتقال مستقيم يا غيرمستقيم هرگونه تجهيزات نظامي شامل تانك، خودروهاي زرهي، سيستم هاي توپخانه، هواپيماي جنگي، بالگردهاي تهاجمي، ناو، موشك ها يا سيستم هاي موشكي و همچنين انتقال هرگونه آموزش فني، خدمات و منابع مالي، مشاوره يا ساير خدمات يا كمك هاي مربوط به تجهيز، فروش، انتقال، ساخت، نگهداري يا استفاده از چنين اقلام و مواد مرتبط با آنها، از طريق اتباعشان يا از مبدأ يا مسير سرزمينشان برداشته شود.
اما يكي از موضوعاتي كه پس از برجام و قطعنامه شوراي امنيت محملي براي چالش ايران و غرب شد، موضوع موشك هاي بالستيك ايران بود. اين موضوع بويژه از زمان آغاز به كار دولت دونالد ترامپ، رئيس جمهوري امريكا براي كشورهاي غربي اهميت ويژه اي پيدا كرد و آنها برنامه هاي موشكي ايران را مورد انتقاد قرار داده و در مواردي، آن را مغاير تعهدات ايران در چارچوب قطعنامه ٢٢٣١ و دست كم خلاف روح برجام دانستند. انجام چندين آزمايش موشكي ايران هم باعث شد تا اعضاي شوراي امنيت به رهبري امريكا سه بار در اسفند سال 94، آذر 97، آذر 98 جلسات فوري برگزار كنند تا ايران را به بهانه تخطي از برجام محكوم كنند. نشست هايي كه بي حاصل بودن آن از همان آغاز هويدا بود. چه برنامه موشكي ايران مشمول ممنوعيت هاي مندرج در اين قطعنامه نمي شد و در نتيجه دست امريكا و شركاي غربي اش در شوراي امنيت براي محكوم كردن ايران عملاً راه به جايي نبرد.
تلاش ناكام امريكا
امريكا چند هفته پيش از به پايان رسيدن موعد لغو تحريم هاي تسليحاتي در 18 كتبر (27 مهرماه) تلاش كرد با طرح قطعنامه اي در سازمان ملل متحد، تحريم تسليحاتي ايران را تمديد كند اما اين قطعنامه حتي بعد از رايزني هاي بسيار دولتمردان امريكا رأي نياورد. امريكا در پي شكست در به تصويب رساندن اين قطعنامه به فعال كردن مكانيسم ماشه كه يكي از سازوكارهاي حل اختلاف برجام به شمار مي آيد، متوسل شد اما اين كار هم با مخالفت شركاي توافق هسته اي از جمله چين و روسيه رو به رو شد. با اين حال رئيس جمهوري امريكا با وجود همراهي نكردن ساير اعضاي برجام بازگشت خودكار تحريم هاي سازمان ملل را اعلام كرد و همچنين تلاش كرد با صدور يك فرمان اجرايي تمهيداتي را براي مجازات ناقضان تحريم تسليحاتي ايران در نظر بگيرد.
رفع محدوديت هاي تسليحاني به وقت تهران
چنانكه در توافق هسته اي آمده است، شماري از محدوديت هاي حقوقي، فني و نظامي ايران در يك برنامه زمان بندي شده در پايان سال هاي پنجم، هشتم و دهم برداشته مي شوند. با وجود همه فراز و فرودهايي كه در نتيجه تلاش واشنگتن جهت جلوگيري از لغو محدوديت هاي تسليحاتي ايران وجود داشت، 27 مهرماه در ساعت 3:30 دقيقه بامداد به وقت تهران، بند ششم قطعنامه 2231 شوراي امنيت در اجراي برجام به اجرا گذاشته شد و نظام مجوزخواهي صادرات و واردات تسليحات نظامي به ايران يا از ايران به پايان رسيد. علاوه بر اين، محدوديت سفر 23 شخصيت نظامي و دفاعي ارشد ايران هم برداشته شد. اين در حالي است كه برداشتن اين محدوديت ها نيازمند هيچ اقدام ديگري از سوي شوراي امنيت سازمان ملل نبود و از اين به بعد تجارت تسليحات و اقلام نظامي با ايران، ارائه خدمات مالي به اين كشور و اعطاي ويزا و مجوز سفر به اشخاص مرتبط با برنامه هسته اي با مانعي مواجه نخواهد شد.
تسليحات ضروري
با به پايان رسيدن محدوديت تسليحاتي ايران، چين و روسيه از مهم ترين كشورهايي هستند كه با هدف دستيابي به منافع مشترك خود همكاري گسترده اي را براي فروش تسليحات به ايران كليد خواهند زد. چنانكه حسن روحاني، رئيس جمهوري ايران درباره رفع تحريم هاي تسليحاتي گفته است: «ايران پس از پايان تحريم، از فرصت خريد و فروش اسلحه استفاده خواهد كرد»، انتظار مي رود كه ايران واردات اسلحه و تجهيزات نظامي متداول جديد از روسيه و چين را آغاز كند. اين در حالي است كه از اين پس، مقررات بين المللي نمي تواند ممنوعيتي براي واردات و صادرات چنين سلاح ها و تجهيزاتي ايجاد كند. رسانه هاي روسي و چيني گزارش داده اند كه احتمالاً تهران كه اينك بيش از هر زمان ديگري نيازمند ارتقاي ناوگان هوايي براي تقويت توان نظامي خود است، خريداري جت هاي جنگنده چند منظوره Su-35 و Su-30SM يا جت هاي Su-27SM3 از مسكو و جت هاي جنگنده J-10C از پكن را در دستور كار قرار دهد. دستور كاري كه بي ترديد در چارچوب سياست دفاعي ايران و با در نظر گرفتن تهديدات پيراموني و درك از تهديدهايي چون مقابله با تهديد بازيگران دولتي و غيردولتي طراحي شده است.

برش
بر اساس منافع ملي در زمينه نظامي تجارت مي كنيم

عليرضا ميريوسفي، سخنگوي نمايندگي ايران در سازمان ملل در مصاحبه اي با نيوزويك اعلام كرد كه «بر اساس جدول زماني كه در قطعنامه 2231 آمده، ايران روز 18 اكتبر (27 مهر) از محدوديت هاي تسليحاتي رها خواهد شد و به صورت طبيعي از آن تاريخ بر اساس منافع ملي خود با ديگر كشورها در اين زمينه تجارت خواهد كرد.» كاظم جلالي، سفير ايران در مسكو نيز در گفت وگو با خبرگزاري اينترفاكس روسيه با بيان اينكه برنامه اي درخصوص همكاري هاي نظامي ايران و روسيه تهيه كرده ايم كه با گذشت زمان اجرا خواهد شد، گفت: « بعد از 27 مهرماه اگر نيازي به خريد برخي تسليحات داشته باشيم، هيچ محدوديتي براي ما وجود نخواهد داشت.» پيش تر «ماريا زاخارووا»، سخنگوي وزارت خارجه روسيه اعلام كرده بود كه مسكو بعد از منقضي شدن محدوديت هاي تسليحاتي عليه ايران از روزهاي آينده، همكاري هاي نظامي با ايران را ادامه خواهد داد؛در همين چارچوب سفارت جمهوري اسلامي ايران در اسلام آباد هم اعلام كرد كه با سپري شدن بازه زماني پنج ساله و خاتمه يافتن محدوديت هاي مندرج در قطعنامه 2231، هيچ گونه مانع مشروع و قانوني در همكاري هاي نظامي و تعاملات مالي مرتبط با آن بين ايران و پاكستان وجود ندارد.
منبع خبر:
شبکه ايران
   تاریخ: ۰۰:۳۴ - ۲۷/۰۷/۱۳۹۹   بازدید: ۵
اخبار مشابه در سایر منابع خبری:
واكنش كمالوندي به پايان تحريم هاي تسليحاتي ايران  خبر آنلاين
پايان تحريم داوطلبانه تسليحاتي  دیار آفتاب
تحريم هاي تسليحاتي ايران پايان يافت  الوقت
پايان يك تحريم داوطلبانه/ وقتي «خودتحريمي تسليحاتي» را «فتح الفتوح» جا زدند!  الف
پايان تحريم داوطلبانه تسليحاتي  مشرق
«پايان تحريم تسليحاتي، كجاي ماجراست؟»  ساعت ۲۴
پايان تحريم داوطلبانه تسليحاتي  روزنامه فرهیختگان
پايان تحريم تسليحاتي ايران  روزنامه ايران
پايان تحريم تسليحاتي ايران  روزنامه ايران