اداره کل دیپلماسی عمومی و اطلاع رسانی سازمان انرژی اتمی ایران
شنبه ۳ آبان ۱۳۹۹

آمريكا و بُن بست هاي قانوني در برابر تحريم تسليحاتي ايران
 
تهران- ايرنا- شمارش معكوس براي لغو تحريم هاي تسليحاتي ايران در حالي امروز به پايان رسيد كه آمريكا با كارشكني هاي دوساله خود از طريق كانال هاي مختلف از تمديد تحريم هاي مذكور ناتوان ماند؛ ناكامي كه از دستاوردهاي برجام و تيزبيني رايزنان هسته اي در تدوين مفاد حقوقي در متن برجام و قطعنامه 2231 حكايت ...
آمريكا و بُن بست هاي قانوني در برابر تحريم تسليحاتي ايران تهران- ايرنا- شمارش معكوس براي لغو تحريم هاي تسليحاتي ايران در حالي امروز به پايان رسيد كه آمريكا با كارشكني هاي دوساله خود از طريق كانال هاي مختلف از تمديد تحريم هاي مذكور ناتوان ماند؛ ناكامي كه از دستاوردهاي برجام و تيزبيني رايزنان هسته اي در تدوين مفاد حقوقي در متن برجام و قطعنامه 2231 حكايت دارد.

امروز يكشنبه 27 مهر 1399 (18 اكتبر 2020) در حالي فرا رسيده كه نخستين محدوديت مندرج در قطعنامه شوراي امنيت در زمينه مبادلات تسليحاتي از ايران برداشته مي شود. با رفع منع حقوقي براي مبادله تسليحاتي، بستر براي محدويت هاي موشكي و هسته اي نيز هموار مي شود كه در گام هاي بعدي به ترتيب برداشته خواهد شد.

در همين ارتباط چهارشنبه هفته گذشته حجت الاسلام «حسن روحاني» رييس جمهوري با اشاره به موعد پايان يابي تحريم تسليحاتي ايران تاكيد كرد كه «از يكشنبه مي توانيم از هر كس مي خواهيم اسلحه بخريم و به هر كس مي خواهيم اسلحه بفروشيم.»

حال پرسش هايي از اين دست به ذهن مي رسد كه جايگاه معاملات تسليحاتي در توافق هسته اي كجا است؟ آيا اين محدوديت ها در متن برجام گنجانده شده اند يا قطعنامه 2231؟ محدوديت هاي ديگر عليه ايران شامل چه مواردي هستند و موعد پايان يابي آنها چه زماني است؟ سرنوشت «مكانيسم ماشه» به كجا رسيد و غيره.

ريل گاري براي رفع محدويت هاي تدريجي از ايران

در ارتباط با قطعنامه 2231 و مدت محدوديت برنامه تسليحاتي ايران لازم به ذكر است در تيرماه سال 1394 كه توافق هسته اي بين ايران و 1+5 منعقد شد، همزمان قطعنامه اي در شوراي امنيت نيز از تصويب گذشت تا در كنار برجام پاره اي از مسائل موشكي و تسليحاتي را به عنوان موضوعات حساس حل وفصل كند.

بر اين اساس، براي مبادلات تسليحاتي محدوديتي پنج ساله و براي فعاليت هاي موشكي محدوديتي هشت ساله در نظر گرفته شد. بر اساس بند 5 ضميمه B قطعنامه مشخص شد كه ايران بعد از گذشت پنج سال از اجراي توافق مي تواند نسبت به خريد وفروش تسليحات اقدام كند؛ محدوديتي كه امروز پايان مي يابد.

در بخشي از بند مذكور آمده است «همه كشورها مي توانند و اجازه دارند در صورت تصويب شوراي امنيت براي تهيه، فروش و انتقال مستقيم يا غيرمستقيم تانك هاي جنگي، خوروهاي زرهي، سامانه توپخانه اي كاليبر بالا، هواپيماهاي جنگي، هليكوپتر، ناو جنگي و سامانه موشكي را مطابق آنچه در تسليحات متعارف سازمان ملل تشريح شده از طريق خاك كشورهايشان، اتباعشان و يا با استفاده از كشتي و هواپيما براي ايران و استفاده در ايران اقدام كنند. اين پاراگراف تا پنج سال بعد از اولين روز اجراي برجام كاربرد دارد.»

به دليل نزديك بودن موعد لغو تحريم هاي تسليحاتي، تيم ترامپ پس از خروج آمريكا از برجام تمركز خود را بر همين موضوع قرار دادند. هر چند كه در اين زمينه ناموفق بودند اما بي ترديد هدف بعدي كاخ سفيد توان و فعاليت موشكي ايران خواهد بود كه سه سال ديگر محدوديت هاي آن برداشته مي شود و در وهله آخر نيز فعاليت هاي هسته اي مورد توجه قرار مي گيرد كه بيشتر آنها در بازه زماني 10 تا 15 سال به حالت عادي خود بازخواهند گشت.

همين موقتي بودن تحريم ها و تعيين بازه زماني براي لغو آنها كه بسياري آن را از جمله دستاودهاي مهم تيم هسته اي در دوره مذاكرات 22 ماهه مي دانند سبب شده تا آمريكا به همراه محور عبري- عربي با تمام ظرفيت و توان در صدد تمديد مجدد آن برآيند.

به رغم تلاش ها و فرافكني هاي مداوم تيم ترامپ، قطعنامه پيشنهادي آمريكا براي تمديد ممنوعيت تسليحاتي ايران مردادماه امسال در شوراي امنيت راي نياورد و با 11 راي ممتنع (بلژيك، استوني، فرانسه، آلمان، اندونزي، نيجر، سنت ويسنت، آفريقاي جنوبي، تونس، انگليس و ويتنام)، 2 راي موافق آمريكا و جمهوري دومينيكن و 2 راي مخالف روسيه و چين به تصويب نرسيد.

در بيانيه اي كه پس از اين ناكامي از سوي «مايك پمپئو» وزير خارجه آمريكا منتشر شد، پذيرش شكست آشكارا به چشم مي خورد. پمپئو از اقدام شوراي امنيت در رد تمديد تحريم تسليحاتي ايران انتقاد و اعلام كرد: شوراي امنيت سازمان ملل متحد وظيفه حفظ صلح و امنيت بين المللي را برعهده دارد. اين شورا امروز نتوانست مجموعه مأموريت هاي اساسي خود را محقق كند. شوراي امنيت قطعنامه معقولي را براي تمديد تحريم تسليحاتي 13 ساله ايران رد كرد.

آمريكا ناتوان از فعال سازي مكانيسم ماشه

كاخ سفيد كه از هر ابزار و تريبوني براي تمديد موقتي يا دايمي كردن تحريم تسليحاتي ايران بهره مي برد، در ماه هاي اخير شوراي امنيت سازمان ملل را هدف گذاري كرد به اميد آنكه مكانيسم ماشه را فعال كند؛ مكانيسمي كه مرحله نهايي سازوكار حل اختلاف و بازگرداننده همه تحريم هاي بين المللي عليه ايران است. البته رسيدن به اين مرحله نيازمند موافقت اعضاي شوراي امنيت است كه ترامپ و به ويژه پمپئو وزير خارجه او در اين زمينه نيز ناكام ماند.

برخلاف ديدگاه جهاني، مقامات آمريكا در صدد آن برآمدند كه براي اجماع سازي و فعال سازي سازوكار ماشه، قوانين را به نفع خود تفسير كنند. استناد آمريكا به بندهاي 11 و 12 قطعنامه 2231 شوراي امنيت سازمان ملل بود كه بر اساس آن هريك از «طرف هاي شركت كننده در برجام» حق دارند در صورت اجرايي نشدن تعهدات از سوي طرف مقابل اين مكانيسم را فعال سازند.

ايران اما تاكنون تعهدپذيري خود را در برجام به تصوير كشيده و نشان داده كه در اين زمينه بازيگري متعهد است. از طرفي 17 گزارش متوالي و مثبت «يوكيا آمانو» مدير كل فقيد آژانس بين المللي انرژي اتمي مبني بر پايبندي تهران به مفاد برجام گواهي بر اين مدعاست.

از اين رو بر پايه مفاد توافق هسته اي و قطعنامه شوراي امنيت، سازوكار ماشه زماني مي تواند به اجرا در آيد كه ايران مرتكب تخلفي در اين سند حقوقي شود؛ حال آنكه جمهوري اسلامي ايران تاكنون توافق را نقض نكرده است. گام هاي فرابرجامي ايران هم يك سال پس از خروج ترامپ از توافق به صورت گام به گام و ضمن اطلاع رساني به آژانس بين المللي انرژي اتمي صورت گرفته است. علاوه بر اين، جمهوري اسلامي ايران تاكيد دارد در صورت بازگشت همه اعضا به برجام و تامين منافع خود، همه تعهدات را بار ديگر اجرا مي كند.

افزون بر موضوع تعهدپذيري ايران، استدلال تهران و ديگر اعضاي شوراي امنيت آن است كه ترامپ در سال 2018 ايالات متحده را از برجام خارج ساخت و از آن زمان تاكنون ديگر به عنوان عضو «مشاركت كننده» در توافق شناخته نمي شود.

سران تروئيكاي اروپا شامل انگليس، فرانسه و آلمان و همچنين شخص «جوزف بورل» مسوول سياست خارجي اتحاديه اروپا همواره از تريبون هاي مختلف به صراحت تاكيد كرده اند كه آمريكا به لحاظ قانوني حق فعال كردن مكانيسم ماشه را ندارد و با خروج از برجام ديگر به عنوان بازيگري ذينفع شناخته نمي شود.

نكته جالب توجه ديگر اينكه از مدت ها پيش، هم حزبي ها و هم تيمي هاي ترامپ نيز به تبعات تصميم آمريكا هشدار داده اند، همان گونه كه «جان بولتون» مشاور پيشين امنيت ملي كاخ سفيد در مقاله اي در روزنامه «وال استريت ژورنال» نوشت كه «فعال كردن مكانيسم ماشه درباره ايران به خطرش نمي ارزد چرا كه باعث مي شود حق وتوي شوراي امنيت كه به نفع منافع آمريكا در سازمان ملل است تضعيف شود.»

در مجموع، شكست هاي پياپي آمريكا در مقابل ايران كه برايند يكجانبه گرايي و سياست خارجي خصمانه و تهاجمي ترامپ است، در تاريخ ثبت خواهد شد؛ آمريكايي كه پيشتر با اجماع سازي عليه ايران، نقش محوري در صدور قطعنامه هاي ششگانه شوراي امنيت عليه جمهوري اسلامي ايفا مي كرد، اينك در انزوايي خودساخته فرو رفته و بايد به تنهايي به تداوم تحريم و ايجاد تنگنا عليه تهران ادامه دهد؛ سياستي كه به باور ناظران در پي رفع شدن نخستين محدوديت برجامي و عادي شدن معاملات تسليحاتي ايران و جهان بيش از پيش رنگ مي بازد.

برچسب ها
- برجام
- تحريم تسليحاتي ايران
- اختصاصي ايرنا
- قطعنامه 2231
پروندهٔ خبري
- تلاش آمريكا براي تمديد تحريم تسليحاتي ايران
منبع خبر:
ايرنا
   تاریخ: ۰۷:۴۷ - ۲۷/۰۷/۱۳۹۹   بازدید: ۴