اداره کل دیپلماسی عمومی و اطلاع رسانی سازمان انرژی اتمی ایران
شنبه ۳ آبان ۱۳۹۹

18 اكتبر يك پيروزي سياسي و رواني براي تهران است
 
5 سال بعد از انعقاد توافق هسته اي برجام ميان ايران و 6 قدرت جهاني، تاريخ اجرايي شدن يكي از مواد اين توافق امروز فرارسيد. لغو تمامي محدوديت هاي قانوني براي تجارت خارجي تسليحات متعارف توسط ايران، موضوعي بود كه در برجام به توافق رسيد و براساس قطعنامه 2231 شوراي امنيت سازمان ملل متحد تاييد شد.
مارك فيتزپاتريك به گزارش همشهري آنلاين به نقل از اعتماد، مارك فيتزپاتريك، پژوهشگر مسائل هسته اي و خلع سلاح معتقد است كه لغو تحريم هاي تسليحات بيش از آنكه يك مزيت مادي و عملي براي ايران داشته باشد يك پيروزي سياسي و رواني براي سياست خارجي ايران است. در ادامه متن كامل گفت وگوي «اعتماد» را با مارك فيتزپاتريك، پژوهشگر هسته اي و خلع سلاح و مدير اجرايي پيشين قاره امريكا در انديشكده موسسه بين المللي مطالعات استراتژيك را مطالعه مي كنيد.

تاريخ 18 اكتبر براي دو تا از مهم ترين طرف هاي برجام بسيار اهميت داشت.فكر مي كنيد با فرارسيدن 18 اكتبر ايران بيشتر احساس پيروزي كند يا امريكا؟

من ترديد دارم كه هيچ طرفي به جز ايران براي رسيدن اين تاريخ بي صبرانه انتظار كشيده باشد. در واقع ايران هم چندان منافع چشمگير قابل لمسي از لغو محاصره تسليحاتي به دست نمي آورد، چراكه اساسا هيچ كمپاني بزرگ اسلحه سازي از ترس تنبيه هاي احتمالي ايالات متحده امريكا كه مي تواند به جريمه هاي مالي كلان منجر شود، حاضر به معامله با ايران نمي شوند. در اين ميان احتمالي كه وجود دارد اين است كه دولت روسيه تصميم بگيرد سامانه هاي موشكي ضدهوايي اس-400 را به ايران بفروشد كه من تصور مي كنم مي توان گفت اساسا اين معامله خاص در هيچ حالتي تحت تحريم هاي شوراي امنيت سازمان ملل متحد قرار نداشت. در نهايت به اعتقاد من چه سامانه هاي اس-400 به ايران فروخته شود چه نشود، ايراني ها مي توانند جشن پيروزي سياسي و رواني براي برداشته شدن تحريم هاي تسليحاتي بگيرند.

فكر مي كنيد واكنش اروپايي ها به لغو اين تحريم ها چه خواهد بود؟ آيا كشورهاي اروپايي در موعد مقرر در برجام كه دو سه سال بعد فراخواهد رسيد، محدوديت هاي اتحاديه اروپا را لغو خواهند كرد، يا مسير امريكا را براي بدعهدي پي مي گيرند؟

هر چند دولت هاي اروپايي موافق هستند كه تحريم هاي تسليحاتي سازمان ملل متحد عليه ايران بايد لغو شود و به لحاظ حقوقي و قانوني مشروعيت تحريم هاي ثانويه ايالات متحده را نپذيرفته اند، اما واقعيت اين است كه اتحاديه اروپا خودش يك تحريم مستقل فروش تسليحات به ايران وضع كرده است. براساس توافق برجام يكي از تعهدات اروپايي ها اين است كه اين تحريم مستقل فروش تسليحات عليه ايران را سال 2023 لغو كند. در واقع براساس تعهدات اروپا، كشورهاي اروپايي به رغم لغو تحريم هاي بين المللي تجارت سلاح هاي متعارف با ايران، تا دو سال بعد از اين تاريخ همچنان از خريد و فروش سلاح با ايران خودداري خواهند كرد، مگر اينكه بر اساس مفاد ذكرشده در برجام، آژانس بين المللي انرژي اتمي تا پيش از سال 2023 به «نتيجه گيري موسع» (Broader Conclusion) در مورد ماهيت صلح آميز باقيمانده فعاليت هاي هسته اي ايران برسد. در چنين شرايط خاصي اروپايي ها تعهد داده اند كه تحريم هاي تسليحاتي شان را زودتر از سال 2023 لغو كنند، هر چند دورنماي چنين نتيجه گيري از سوي آژانس بين المللي انرژي اتمي دستكم در آينده نزديك وجود ندارد. در نتيجه حتي با برداشته شدن تحريم هاي تسليحاتي سازمان ملل عليه ايران در تاريخ 18 اكتبر 2020 هم امكان تجارت تسليحاتي ميان ايران و اروپا ايجاد نمي شود. بايد اضافه كنم كه علاوه بر نگراني هايي كه اروپايي ها در مورد اهداف برنامه هسته اي جمهوري اسلامي ايران دارند، اين كشورها نگراني هايي هم در مورد تامين سلاح هاي براي متحدان منطقه اي تهران از جمله حوثي ها در يمن و استمرار تسليح حزب الله لبنان دارند.

نگراني اصلي امريكا كه باعث تلاش هاي اين كشور براي لغو برداشته شدن تحريم ها شد، خريد سلاح توسط ايران بعد از لغو تحريم ها است يا فروش سلاح از طرف ايران به شركاي خارجي؟

به اعتقاد من در شرايط خاص كنوني امريكايي ها بيشتر نگران اين هستند كه ايران سلاح را به طرف ها و شركاي خارجي اش بفروشد تا اينكه سلاح از آنها بخرد. استدلال واشنگتن اين است كه توانايي ايران براي فروش سلاح به طرف هاي خارجي مي تواند باعث تندتر شدن آتش درگيري هاي منطقه اي از جمله يمن شود. البته لازم است تاكيد كنم كه اساسا فروش سلاح به يمن خودش براساس قطعنامه ديگر شوراي امنيت سازمان ملل متحد ممنوع است و ارتباطي با لغو تحريم هاي تسليحاتي عليه ايران ندارد. اين نگراني هم در واشنگتن وجود دارد كه ايران به تدريج ممكن است بتواند سلاح هاي پيچيده تر و مدرن تري را وارد كند، اما تا اينجاي كار اين نگراني بيشتر براساس فرضيات است تا بر اساس واقعيت ها. به جز احتمال فروش سامانه موشكي اس-400 روسي من ترديد دارم كه اصولا هيچ كشوري در حال حاضر آنچنان تمايلي براي فروش سامانه هاي دفاعي مهم و اساسي به ايران داشته باشد كه بتواند باعث تغيير اساسي در توازن قوا شود. در عين حال من ترديد دارم كه ايران پول چنداني داشته باشد كه در حال حاضر بتواند سفارش خريد سامانه هاي مهم دفاعي بدهد.

فكر مي كنيد در شرايط بحران هاي جاري از جمله مشكلات اقتصادي شديد و شيوع بيماري كوويد 19 آيا ايران در كوتاه مدت مي تواند منفعت چنداني از برداشته شدن تحريم هاي تسليحاتي ببرد؟

همان گونه كه قبلا هم گفتم اصلي ترين منفعتي كه ايران از برداشته شدن تحريم هاي سازمان ملل متحد مي برد رواني و سياسي است. در كوتاه مدت ايران چندان تجهيزات دفاعي زيادي وارد نخواهد كرد.

اگر ايران حتي به صورت نمادين توافقي براي تجارت عمده سلاح با يك شريك خارجي منعقد كند تصور مي كنيد كه واكنش امريكايي ها به چنين قراردادي چه خواهد بود؟

اگر هر قرارداد تجاري مهم تسليحاتي در سه ماه آينده بين ايران و طرف هاي خارجي منعقد شود، انتظار مي رود كه دولت ترامپ به سرعت جريمه هاي سنگيني براي فروشنده خارجي تعيين كند. اما اگر فرض كنيم كه در بيست و يكم ژانويه سال جاري جو بايدن در مقام رياست جمهوري امريكا مشغول به كار شود، تمركز واشنگتن را به سمت احياي ديپلماسي مي برد، در چنين شرايطي دولت جديد تلاش خواهد كرد تا اجراي تعهدات امريكا به برجام را از سر بگيرد.

حتي در اين شرايط هم من تصور مي كنم كه دولت امريكا موظف است كه قوانين جاري در ايالات متحده را رعايت كند و دولت احتمالي بايدن هم تلاش خواهد كرد تا جايي كه توانش را دارد فروش سلاح به ايران يا فروش سلاح ايران به خارج را محدود كند.

برداشته شدن اين تحريم ها چه تاثيري بر توازن قدرت نظامي در منطقه خاورميانه خواهد داشت؟

خريد سامانه اس-400 روسي مي تواند به صورت قابل توجهي توان دفاعي ايران را افزايش دهد، اما حتي اگر روسيه هم آمادگي داشته باشد كه چنين معامله اي را انجام دهد، باز هم اجرايي شدن چنين قراردادي و انتقال تجهيزات به ايران ماه ها و بلكه سال ها زمان مي برد. در حال حاضر و براي كوتاه مدت من تصور نمي كنم كه برداشته شدن محدوديت تجارت تسليحات متعارف هيچ اثر معني دار و مهمي بر توازن قوا در خاورميانه داشته باشد.
منبع خبر:
همشهري
   تاریخ: ۰۹:۳۵ - ۲۷/۰۷/۱۳۹۹   بازدید: ۶